خار پاشنه (Heel Spur) به ایجاد یک برجستگی استخوانی در قسمت زیرین یا پشت استخوان پاشنه گفته می‌شود. این برجستگی معمولاً در اثر فشار و کشش‌های مکرر و طولانی‌مدت ایجاد می‌شود و ممکن است در محل اتصال فاشیای کف پا به استخوان پاشنه یا در محل اتصال تاندون آشیل به پاشنه دیده شود.
نکته مهم این است که وجود خار پاشنه در عکس رادیولوژی لزوماً به معنی وجود درد یا نیاز به درمان نیست. بسیاری از افراد ممکن است خار پاشنه داشته باشند اما هیچ علامتی نداشته باشند. بنابراین در ارزیابی بیمار باید علاوه بر تصویر رادیولوژی، علائم، معاینه و شرایط بیومکانیکی پا نیز بررسی شود.
علائم خار پاشنه
خار پاشنه ممکن است بدون علامت باشد، اما در صورت همراهی با مشکلاتی مانند فاشیای کف پا یا تحریک بافت‌های اطراف، ممکن است علائم زیر ایجاد شوند:
درد در قسمت زیرین پاشنه
درد هنگام برداشتن اولین قدم‌ها بعد از خواب
درد هنگام شروع راه رفتن پس از نشستن طولانی
افزایش درد بعد از فعالیت یا ایستادن طولانی
حساسیت در قسمت زیر پاشنه
احساس کشیدگی یا سفتی در کف پا
درد در امتداد قوس کف پا
در برخی موارد درد در قسمت پشت پاشنه، به‌خصوص در مشکلات مرتبط با محل اتصال تاندون آشیل
یکی از الگوهای شایع در دردهای مرتبط با فاشیای کف پا، درد در اولین قدم‌های صبحگاهی است که ممکن است پس از چند دقیقه حرکت کاهش پیدا کند.
چه عواملی باعث ایجاد یا تشدید خار پاشنه می‌شوند؟
خار پاشنه معمولاً نتیجه یک عامل منفرد نیست و عوامل مختلفی می‌توانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند، از جمله:
افزایش ناگهانی فعالیت ورزشی
دویدن و ورزش‌های پرفشار
ایستادن طولانی‌مدت
راه رفتن یا فعالیت روی سطوح سخت
افزایش وزن
سفتی عضلات ساق و کاهش انعطاف‌پذیری مچ
صافی کف پا
قوس بیش از حد کف پا
اختلالات بیومکانیکی پا
استفاده از کفش نامناسب
افزایش سن
بنابراین صرفاً مشاهده خار در تصویر، اطلاعات کاملی درباره علت ایجاد درد به ما نمی‌دهد و باید شرایط کلی پا و اندام تحتانی نیز بررسی شود.
تشخیص خار پاشنه
تشخیص معمولاً با بررسی شرح حال، محل درد و معاینه بالینی انجام می‌شود.
رادیوگرافی می‌تواند وجود برجستگی استخوانی را نشان دهد، اما وجود خار در عکس به‌تنهایی تشخیص علت درد نیست.
در ارزیابی تخصصی ممکن است موارد زیر نیز بررسی شوند:
وضعیت قوس کف پا
میزان انعطاف‌پذیری پا
وضعیت پاشنه و مچ
دامنه حرکتی مچ پا
انعطاف‌پذیری عضلات ساق
نحوه راه رفتن
نحوه توزیع فشار در کف پا
وضعیت کفش و الگوی ساییدگی آن
وجود مشکلات همراه مانند فاشیای کف پا
در صورت وجود علائم غیرمعمول یا شک به مشکلات دیگر، پزشک ممکن است تصویربرداری یا بررسی‌های تکمیلی را توصیه کند.
درمان خار پاشنه
در بسیاری از موارد، درمان ابتدا به‌صورت غیرجراحی انجام می‌شود و هدف اصلی آن کاهش درد، کاهش فشار روی بافت‌های درگیر و اصلاح عوامل مؤثر بر ایجاد علائم است.
روش‌های درمانی می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
کاهش یا اصلاح فعالیت‌های تحریک‌کننده درد
استفاده از کفش مناسب
تمرینات کششی عضلات ساق
کشش فاشیای کف پا
فیزیوتراپی
اصلاح الگوی فعالیت و راه رفتن
استفاده از هیل‌کاپ یا پد پاشنه در موارد مناسب
استفاده از کفی طبی در صورت وجود اختلالات بیومکانیکی
اسپلینت شبانه در برخی بیماران
داروهای ضدالتهاب در صورت تجویز پزشک
در مواردی که درد شدید یا مقاوم باشد، پزشک ممکن است روش‌های درمانی دیگری را نیز بر اساس شرایط بیمار بررسی کند.
آیا برای خار پاشنه حتماً باید خار را از بین برد؟
خیر.
این یکی از مهم‌ترین نکات در درمان خار پاشنه است. هدف درمان الزاماً حذف خود خار نیست. اگر خار پاشنه بدون علامت باشد، معمولاً نیازی به درمان اختصاصی ندارد.
در بیمار دردناک نیز ابتدا باید مشخص شود درد از کجا ناشی می‌شود. در بسیاری از موارد، درمان با هدف کاهش فشار و تحریک فاشیای کف پا و اصلاح عوامل مکانیکی انجام می‌شود و بیمار بدون نیاز به برداشتن خار می‌تواند بهبود پیدا کند.
نقش کفی طبی در خار پاشنه
کفی طبی می‌تواند در بیمارانی که مشکل بیومکانیکی پا در ایجاد یا تشدید علائم نقش دارد، به‌عنوان بخشی از درمان محافظه‌کارانه استفاده شود.
هدف از طراحی کفی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
توزیع بهتر فشار در کف پا
کاهش فشار روی ناحیه پاشنه
حمایت مناسب از قوس کف پا
کنترل برخی حرکات اضافی پا
بهبود شرایط مکانیکی هنگام ایستادن و راه رفتن
کاهش فشار واردشده به فاشیای کف پا
البته یک کفی واحد برای تمام بیماران مبتلا به خار پاشنه مناسب نیست. نوع و میزان حمایت کفی باید بر اساس وضعیت پا، میزان درد، انعطاف‌پذیری، الگوی راه رفتن و شرایط بیومکانیکی فرد تعیین شود.
در ویان ارتو برای خار پاشنه چه کاری انجام می‌دهیم؟
در ویان ارتو هدف ما صرفاً این نیست که روی برچسب «خار پاشنه» تمرکز کنیم؛ بلکه تلاش می‌کنیم علت ایجاد یا تشدید فشار روی پاشنه و کف پا را بررسی کنیم.
در ارزیابی مراجع، وضعیت قوس کف پا، پاشنه، مچ، نحوه توزیع فشار کف پا و الگوی حرکتی بررسی می‌شود. در صورت نیاز، اسکن کف پا می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره نحوه توزیع فشار در قسمت‌های مختلف کف پا و نقاط تحت فشار در اختیار ما قرار دهد.
بر اساس نتایج ارزیابی، در صورت وجود اندیکاسیون، می‌توان از کفی طبی اختصاصی، هیل‌کاپ یا سایر راهکارهای ارتزی برای کاهش فشار و بهبود شرایط مکانیکی پا استفاده کرد.
همچنین در صورت وجود عواملی مانند کوتاهی عضلات ساق، اختلال حرکتی، درد شدید یا علائمی که نیاز به بررسی پزشکی دارند، مراجعه به پزشک یا فیزیوتراپیست نیز توصیه می‌شود.
هدف درمان در ویان ارتو، صرفاً کاهش موقت درد نیست؛ بلکه تلاش می‌کنیم علت‌های مکانیکی مؤثر بر علائم را شناسایی کرده و متناسب با شرایط هر فرد، راهکار مناسب را انتخاب کنیم.